• نشست علمی «جنگ شناختی و فضای مجازی»

      نشست علمی «جنگ شناختی و فضای مجازی»

      نشست علمی «جنگ شناختی و فضای مجازی»
      نوع رویداد: جلسات و مجامع
      سطح برگزاری: سراسری
      آدرس محل برگزاری: دفتر مطالعات اسلامی و ارتباطات حوزوی پژوهشگاه فضای مجازی
      محورهای رویداد: در ابتدای این نشست حجت‌الاسلام انبیائی به‌ضرورت و اهمیت جنگ شناختی اشاره کرد و گفت: در آینده نه‌چندان دور جنگ‌های نظامی به سمت شناختی تبدیل می‌شود و جنگ مدرن، جنگ شناختی خواهد بود. برای موفقیت در این جنگ‌ها باید اطلاعات را کنترل کرد تا چرخه تصمیم‌گیری شما دچار مشکل نشود والا محکوم به شکست هستیم.

      وی در ادامه با بیان چند نمونه از برنامه‌ریزی‌های سیاستمداران، افراد و نهادهای نظامی کشورهای دیگر در موضوع جنگ شناختی، اظهار کرد: یکی از هوشمندترین افراد در ایران که با آینده‌نگری دقیق، این مسئله را هشدار داده، مقام معظم رهبری است که در جلسه ای که با پژوهشگران عرصه علوم شناختی داشتند، فرمودند: «بحث ترامپ هم نیست؛ بحث سیستم است، بحث مجموعه نظام و رژیم است. این سیستمی که می‌تواند یعنی به خودش حق می‌دهد که سرزمین یک کشوری را تصرّف کند، آیا به خودش حق نمی‌دهد که بر روی ذهن آنها اثر بگذارد؟ شما گفتید که [این فنّاوری] می‌تواند اضطراب و ترس را برطرف کند؛ [امّا] می‌تواند اضطراب و ترس را هم ایجاد کند؛ می‌تواند در تصمیم‌گیری‌ها هم اثر بگذارد؛ اگر بتواند نمی‌کند این کار را؟ قطعاً می‌کند؛ یا آن کشورهای اروپایی: انگلیس یک‌جور، فرانسه یک‌جور، بقیّه یک‌جور؛ خب اینها سابقه‌ی بدی دارند در دنیا؛ ما بایستی همیشه به اینها [سوءظن داشته باشیم]. حالا به بنده می‌گویند شما سوء‌ظن دارید؛ البتّه یقیناً من سوء‌ظن دارم، [اصلاً] سوء یقین دارم، سوء‌ظن نیست امّا این سوء یقین یا سوء‌ظنّ من، ناشی از توهّم نیست، ناشی از واقعیّات است. خب من جزئیّات کارهای فرانسه در الجزایر را به‌دقت می‌دانم، کارهای انگلیس و فرانسه در شمال آفریقا را، در کشورهای مختلف آفریقایی را می‌دانم، عملکرد انگلیس در هند را می‌دانم که اینها چه جنایت‌هایی مرتکب شده‌اند، در چین همین‌جور، در بقیّه‌ی نقاط دنیا همین‌جور؛ خب به این دولت‌ها، به این سیستم‌ها، به این نظام‌ها آیا می‌شود در برنامه‌ریزی‌های حسّاس و مهمّی مثل علوم‌شناختی اعتماد کرد؟ نمی‌شود.»[1]

      حجت‌الاسلام انبیائی با تبیین اینکه جنگ شناختی غیر از جنگ روانی است افزود: میدان نبرد در جنگ شناختی ذهن انسان است. جنگ شناختی برخلاف جنگ روانی و رسانه‌ای، به دنبال دادن اطلاعات کاذب و غلط به کاربران نیست؛ بلکه به دنبال تغییر و کاهش توانمندی های شناختی او می باشد تا کاربر حتی در صورت داشتن اطلاعات صحیح، نتواند تصمیم درست را اتخاذ نماید.

      وی با اشاره به شکل‌گیری علوم و فناوری‌های همگرا (Converging Science and Technology) خاطرنشان کرد: علوم‌شناختی یکی از دانش‌های نو است که در کنار نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی، فناوری اطلاعات مجموعه دانش‌های همگرا را که NBIC نام گرفته‌اند تشکیل می‌دهند و پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تأثیری عمیق در زندگی آینده بشر ایجاد خواهند نمود. علوم‌شناختی عضو چهارم این خانواده است که به نحوی نقطه ارتباط نانوتکنولوژی و بایوتکنولوژی و آی‌تی هم محسوب می‌شود؛ بنابراین علوم و فناوری‌های شناختی نقطه ارتباط و یا به‌عبارتی‌دیگر اتصال سه عضو دیگر علوم همگرا هستند. کشورها و تمدن‌هایی که سهم بیشتری دارند در طول قرن ۲۱ و بعد از آن کشورهای تعیین‌کننده در صحنه‌های بین‌المللی هستند.

      این استاد حوزه و دانشگاه در تعریف علوم‌شناختی گفت: علوم‌شناختی مطالعه علمی و بین‌رشته‌ای ذهن و مغز و عملکردهای شناختی انسان نظیر تفکر، یادگیری، تمرکز، عشق، زبان، اراده، استدلال، جهت‌یابی، خلاقیت، ایمان، آگاهی و ... است. علوم‌شناختی با شناخت دقیق ذهن و کارکردهای شناختی، به دنبال تغییر عملکرد این کارکردها می‌باشد. همچنین شناخت قوای شناختی انسان، می‌تواند کمک شایانی به برخی فناوری‌ها همچون هوش مصنوعی داشته باشد.

      وی ادامه داد: این رشته کاربرد وسیعی در رشته‌های فرعی مانند پزشکی، آموزش‌وپرورش، جامعه‌شناسی، سیاست، علوم دفاعی، جنگ، علوم اطلاعات، ارتباطات و رسانه‌های گروهی، مهندسی پزشکی پیدا کرده است. مؤسسات تحقیقاتی و دانشگاه‌های بسیاری به تحقیق در زمینه علوم‌شناختی اشتغال دارند و در تلاش‌اند تا راز بزرگ‌ترین سرمایه آدمی یعنی مغز و ذهن را کشف کنند.

      حجت‌الاسلام انبیائی در ادامه به تاریخچه این علم اشاره کرد و گفت: با تشکیل انجمن علوم‌شناختی (Cognitive Science Society) و انتشار نشریه علوم‌شناختی (Cognitive Science Journal) در آمریکا پایه‌های این دانش نو در دهه 1970 نهاده شد. در دهه 1990 یا دهه مغز نیز پیشرفت سریع و چشمگیر فناوری تصویربرداری و مطالعه مغز و پیدایش ابزارهایی مانند FMRI، PET و MEG موجب شد علوم اعصاب سهمی جدی‌تر در پیشرفت علوم‌شناختی داشته باشد. در حال حاضر بیش از 60 دانشگاه مشغول تربیت دانشجویان و محققین این رشته هستند و فعالیت‌های علمی، نظریه‌پردازی و اکتشافات در این دانش به‌صورت تصاعدی درحال‌رشد است.

      وی در ادامه یکی از اهداف تحقیقات در این زمینه را تقویت شناختی (Cognitive enhancement) عنوان کرد و گفت: تقویت شناختی به معنای ارتقاء توانمندی‌های مغز در زمینه کارکردهای شناختی از جمله ادراک، توجه، هشیاری، حافظه، تصمیم‌گیری، تجزیه‌وتحلیل، استدلال و غیره می‌باشد. دستکاری ژنتیکی یکی از پروژه هایی است که بدین منظور آغاز شده است و در حال حاضر در سطح حیوانی به موفقیت هایی رسیده است. همچنین پژوهشگران سعی در ایجاد ارتباط میان مغز و رایانه هستند تا دریافت و ارسال سیگنال از مغز به رایانه و بالعکس ممکن شده و بدین ترتیب بتوان ابزارهای مصنوعی طراحی کرد که به صورت مستقیم توسط مغز انسان هدایت شود.

      حجت‌الاسلام انبیائی در ادامه به حیثیت اسلامی علوم شناختی پرداخته و بیان کرد که علوم اسلامی حداقل در پنج ناحیه با علوم شناختی خط تماس پیدا می کند. بیان جواز و عدم جواز فقهی برخی پروژه های تحقیقاتی، سیاست گذاری کلان فقهی مداخلات شناختی، حل مسائل فلسفی ذهن با کمک مبانی فلسفه اسلامی، پاسخگوئی به برخی سؤالات و شبهاتی که در الهیات شناختی مطرح شده است و ارائه راهکارهای مبتنی بر متون دینی برای حل مسائل شناختی حیطه هایی است که اندیشمندان حوزوی باید بدان بپردازند.

      وی بعد از تبیین علوم‌شناختی و ضرورت و اهداف آن به ظهور دوره جنگ شناختی اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد که نسل جدید جنگ را باید جنگ‌های شناختی دانست که برخلاف تصور برخی تحلیل‌گران ماهیتاً با جنگ‌های روانی و اطلاعاتی که در نسل چهارم جنگ قرار می‌گیرد، متفاوت می‌باشد چراکه موضوع جنگ شناختی علوم اعصاب (neuroscience) و علوم مغزی (brain science) می‌باشد.

      وی در ادامه ضمن اشاره به پیشینه و آینده پژوهی جنگ های شناختی به تقسیمات یازده گانه مسائل جنگ های شناختی همچون هدف، گستره، عامل، ابزار و ... پرداخت و تأثیر بیشتر، عملیات بدون درگیری، عدم کشتار شهروندان بی گناه، مخاطرات محیط زیستی بالاتر و امکان عملیات مخفی را از جمله ویژگیهای جنگ های شناختی بیان کرد.
      این پژوهشگر جنگ های شناختی در ادامه افزود: مطابق برخی گزارش ها، پنتاگون بیش از 3 میلیارد دلار در دهه اخیر بر روی جنگ‌های شناختی سرمایه‌گذاری کرده است. آمریکا با بررسی علوم اعصاب شناختی تکاملی که از ترکیب روان‌شناسی تکاملی و علوم اعصاب ایجاد شده است، به دنبال ساخت مدل‌های خرد/کلان از روابط رفتار و مغز می‌باشد که با کمک آن بتواند توانایی انسان برای ادراک و مدیریت خود را کنترل کند. در همین راستا می‌کوشند که سلاح‌های آینده بر این موضوع تمرکز کنند و در حال حاضر این پروژه توسط آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته دفاعی وزارت دفاع ایالات متحده [2] (DARPA) در حال انجام می‌باشد. برخی پژوهشگران موفقیت در این زمینه را برابر با کشف مکانیک کوانتومی دانسته و درخواست تخصیص بودجه‌ای مشابه پروژه منهتن که به ساخت بمب اتم منجر شد، برای این امر کرده‌اند.

      وی افزود: این برنامه به دنبال ایجاد نسل جدیدی از معماری‌های شناختی و مدل‌های محاسباتی از شناخت انسانی است که بر اساس درک جدیدی از قوای شناختی انسان است که در سایه پیشرفت‌های اخیر علوم‌شناختی و روان‌شناسی تکاملی شکل گرفته است. یکی از نتایج این تحقیقات به تأسیس روش‌های جدید کسب اطلاعات و بازجوئی از اسیران جنگی و مجرمان منجر می‌شود.

      ابر سرباز یکی دیگر از این پروژه‌های تحقیقاتی دارپا می باشد. ابرسرباز دارای توانمندی‌هایی می‌باشد که نیروهای نظامی رایج فاقد آن می‌باشند. طراحی میانجی های ذهن-ماشین، کلاهخود شناختی بازخوردی و تولید داروهای بهبوددهنده قوای شناختی از جمله طرح های فعلی دارپا می باشد.

      دکتر انبیائی فضای مجازی را بستر اجرای جنگ‌های شناختی عنوان کرد و گفت: جالب است که شعار سابق نیروی هوایی رژیم آمریکا این عبارت است که «پرواز کن، بجنگ و پیروز شو در هوا، فضا و فضای مجازی» (to fly fight and win in sky space and cyberspase). پیروزی بدون جنگ (winning without fighting) برای بسیاری کشورها مفهومی بدیع و جالب بوده است. با طرح این مسئله که پیروزی در میدان نبرد، لزوماً به پیروزی سیاسی منجر نمی‌شود، این سؤال مطرح شد که اساساً چه نیازی به درگیری فیزیکی وجود دارد؟ با آغاز هزاره سوم و افزایش ارتباطات میان انسان‌ها شرائط برای ایجاد و مدیریت جنگ شناختی (و نیز تجارت شناختی و ...) که نیازمند دسترسی دائمی به مغز و تصمیمات آن بود، ایجاد گردید. جنگ شناختی ما را از سطح جنگ اطلاعاتی جلوتر برده و ما را وارد حیطه سلاح‌های عصبی (neuro-weapons) نموده است.

      وی انتقال آزاد اطلاعات را دارای دو حیثیت عنوان کرد و گفت: انتقال آزاد اطلاعات و استفاده فراوان از فضای مجازی که یک برگ برنده برای یک جامعه محسوب می‌شد، به‌سرعت تبدیل به پاشنه آشیل برای آن جامعه می‌گردد. جنگ‌های چند حوزه‌ای (Multi-Domain Battle) به دنبال اطلاعات و شناسائی بهتر از طریق ISR پیشرفته (Intelligence, surveillance and reconnaissance)، تصمیم‌گیری بهتر از طریق اطلاعات کلان و یادگیری ماشین و کنش بهتر از طریق توانمندی‌های پیشرفته و مدرن می‌باشد.

      وی در انتهای این نشست با بیان اینکه برای تغییر اندیشه‌ها، ساختار اندیشه و الگوریتم استدلال هیچ روشی همانند فضای مجازی کارساز نیست نسبت به آینده‌پژوهی در این زمینه تأکید کرد و به پرسش‌های پژوهشگران و کاربران حاضر در نشست پاسخ داد.


      [1] بیانات در دیدار مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم‌شناختی 03/11/1397
      [2] The Defense Advanced Research Projects Agency
      عناوین نشست ها :
      سخنرانان :
      مخاطبان:
      گالری تصاویر
آدرس: تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، نبش خیابان شانزدهم غربی، پلاک 20
کد پستی: 1515674311
تلفن: 86121084
پست الکترونیک: csri@majazi.ir