• نشست «اخلاق و ادب اسلامی در فضای مجازی»

      نشست «اخلاق و ادب اسلامی در فضای مجازی»

      نشست «اخلاق و ادب اسلامی در فضای مجازی»
      نوع رویداد: سمینار
      سطح برگزاری: بین المللی
      آدرس محل برگزاری: برخط
      محورهای رویداد: به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فضای مجازی، سومین نشست از سلسله نشست‌های علمی «جهان اسلام در عصر فضای مجازی» با موضوع «اخلاق و ادب اسلامی در فضای مجازی»، به همت دفتر مطالعات اسلامی و ارتباطات حوزوی پژوهشگاه فضای مجازی، خبرگزاری ابناء، و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در پردیس فارابی دانشگاه تهران، به صورت مجازی، برخط و به زبان انگلیسی برگزار شد.

      دبیر علمی این نشست، حجت‌الاسلام محمود رفیعان در ابتدا با اشاره به اهمیت فضای مجازی در عصر حاضر گفت: فضای مجازی در تمام عرصه‌های زندگی انسان نفوذ پیدا کرده است. فناوری‌های نوین ارتباطی با رشد گسترده خود، تغییر بسیاری را در جوامع فراهم آورده است و اخلاق افراد را تحت تاثیر قرار داده است. از این رو مقام معظم رهبری به‌تازگی در این خصوص فرمودند:

      «ادب اسلامی را در جامعه بگسترانید. یکی از چیزهای بسیار مهم، حفظ ادب اسلامی در سخن گفتن است که متأسفانه امروزه با گسترش فضای مجازی به تدریج این ادب اسلامی دارد کم‌رنگ می‌شود. بدزبانی، بدگویی و مانند اینها باید در جامعه جمع شود. امروز بعضی سعی می‌کنند یا بی‌توجهی می‌کنند و این در جامعه، بخصوص در بعضی از رسانه‌ها -چه رسانه‌های صوتی، چه رسانه‌های تصویری- و به خصوص در فضای مجازی رو به گسترش است.»

      در ادامه دکتر مهدی چگینی استاد حوزه و دانشگاه به تبیین واژگان و مفردات مسئله اخلاق پرداخت و گفت:

      «اخلاق، علمی است که درباره رفتارهای انسان و قضاوت درباره درست یا غلط بودن آن‌ها بحث می‌کند. فلسفه اخلاق شاخه‌ای از مطالعات علمی است که به قضاوت‌های اخلاقی، موضوعات درست و غلط، و تعیین رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی می‌پردازد. فلسفه اخلاقی به سه سطح تقسیم می‌شود: اخلاق کاربردی، اخلاق هنجاری و فرا اخلاق؛ اخلاق کاربردی مربوط به کاربرد اخلاق هنجاری در زمینه‌های مشخصی مانند اخلاق علوم اجتماعی، فناوری‌های جدید و مواردی از این قبیل است. این اخلاق مربوط به اقدامات در دنیای واقعی و ملاحظات اخلاقی آن‌ها در زمینه‌های زندگی خصوصی و عمومی، مشاغل ، بهداشت، فناوری، قانون و رهبری است.»

      ایشان در ادامه به واژه شناسی لغت «سایبر» اشاره داشتند و گفتند: سایبر به معنای چیزی است که دارای فرهنگ رایانه، فناوری اطلاعات و واقعیت مجازی است. کلمه «سایبر» در دهه 1980 همزمان با معرفی و توسعه اینترنت رواج یافت. این واژه از کلمه «cybernetics» گرفته شده است که به معنای علم ارتباطات و سیستم‌های کنترل خودکار در ماشین‌ها و موجودات زنده است.

      استاد چگینی سپس به بررسی و تبیین اخلاق فضای مجازی پرداخت و خاطرنشان کرد:

      «اخلاق فضای مجازی، مطالعه اخلاقی مربوط به اینترنت و رایانه است که رفتار کاربر و آنچه را که کامپیوترها برای انجام دادن برنامه‌ریزی می‌کنند و نحوه تأثیر آن بر افراد و جامعه را پوشش می‌دهد. طی دهه‌های اخیر فناوری اطلاعات نقش برجسته‌ای در تعاملات ما با افراد دیگر داشته است. به طور خاص رایانه، مجموعه‌ای از روش‌های جدید تعامل را در دسترس قرار داده است که ما به طور فزاینده‌ای توانسته‌ایم از آن‌ها به نفع خود استفاده کنیم. چندین سؤال اخلاقی مطرح و مورد بحث قرار گرفته است.»

      این پیشرفت‌ها سبب آن شده که سؤالات متعددی پیش روی ما قرار بگیرد؛ برخی از آن‌ها عبارتنداز:

      1- آیا ارتباطات ناشناس در فضای مجازی(فضای گمنامی) به جامعه آسیب می‌رساند یا به آنها کمک می‌کند؟
      2- دسترسی به اینترنت از جمله حقوق انسانی هر فرد است؟
      3- آیا استفاده از اینترنت همسایه، بدون اجازه اشتباه است؟

      وی با اشاره به معضل تمایز بین امور غیر اخلاقی و غیر قانونی تصریح کرد:

      «یکی از معضلات این فضا این است که آنچه غیراخلاقی است، لزوماً غیرقانونی نیست. در زندگی روزمره ما، بسیاری از افراد و سازمان‌ها با مشکلات اخلاقی مشترک روبرو هستند؛ به عنوان مثال، این مسئله که برخی شرکت‌ها به طور قانونی ایمیل کارمندان را کنترل می‌کنند، بسیار بحث برانگیز است. طبق آمار اتحادیه آزادی‌های مدنی آمریکا، ده‌ها میلیون کاربر رایانه بدون اطلاع آنها، اطلاعات و ایمیلشان توسط کارفرمایان تحت نظارت قرار می‌گیرد. محافظت از کارمندان در برابر نظارت الکترونیکی کارفرمایان محدود است. اگرچه اکنون چالش حقوقی در جریان است، به نظر می‌رسد این قانون از حقوق کارفرمایان برای خواندن نامه‌های الکترونیکی و سایر اسناد الکترونیکی کارمندانشان حمایت می‌کند.»

      دکتر چگینی یکی از الزامات پیشرفت فناوری را درک اصول اخلاقی مرتبط با آن دانست و گفت:

      «پس از گسترش استفاده از فناوری پیشرفته رایانه، درک اصول اخلاقی رایانه در ارتباط با امنیت، مسائل مربوط به حریم خصوصی و تأثیرات عمده منفی فناوری اطلاعات بسیار مهم است. باید استراتژی‌هایی تدوین شود که به تعداد فزاینده‌ای از سوالات اخلاقی جهانی ناشی از این تأثیرات منفی فناوری اطلاعات در فضای مجازی و جامعه فناوری اطلاعات بپردازد.»

      وی قبل از پرداختن به آموزه‌های اخلاقی اسلام، برخی از آموزه‌های اخلاقی فرهنگ غرب در استفاده از فضای مجازی را برشمرد و اظهار داشت:

      «بعضی از اصول اخلاقی فرهنگ استفاده از فناوری مطرح در غرب عبارت است از:
      1. از اینترنت برای آسیب رساندن به دیگران استفاده نکنید؛ 2. در کار رایانه دیگران مداخله نکنید؛ 3. در پرونده‌های رایانه‌ای دیگران جاسوسی نکنید؛ 4. از اینترنت برای سرقت استفاده نکنید؛ 5. از آزار و اذیت اینترنتی خودداری کنید؛ 6. از نقض حق نسخه برداری خودداری کنید؛ 7. هیچ قانونی را در اینترنت نقض نکنید؛ 8. از کودکان در اینترنت محافظت کنید؛ 9. هک نکنید، مگر اینکه یک هکر کلاه سفید باشید؛ 10. دروغ و اخبار جعلی را منتشر نکنید.»

      این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه افزود:

      «نکته حائز اهمیت درباره این ده دستور این است که این آموزه‌ها بر پایه اخلاق سکولار طراحی شده و دین در آن نقشی ندارد، اما اندیشمندان مسیحی برخی آموزه‌های مبتنی بر معارف مسیحیت را بر آن افزودند که عبارتند از: (1) از روابطی که به سطح اعتماد و وفاداری در روابط زن و شوهر آسیب می‌زند، محافظت می‌کنم؛ (2) من مراقب هستم از وب‌سایت‌هایی بازدید کنم که زندگی من را به خطر نمی‌اندازد. من می‌دانم که سایت‌هایی در اینترنت وجود دارند که مسیحیان باید از آن‌ها اجتناب کنند؛ (3) من مراقبت می‌کنم که ارتباطات من در این فضا نشان دهنده حضور مسیح در زندگی من باشد؛ (4) حتی در مورد مسائلی که احساس شوق و لذت می‌کنم، از گفتن مطالبی که ممکن است برای خداوند ناخوشایند باشد اجتناب می‌کنم؛ (5) من از وقتم مراقبت می‌کنم تا اطمینان حاصل کنم که زندگی آنلاین من با بقیه زندگی‌ام در تعادل مناسب قرار دارد؛ (6) می‌دانم که اینترنت می‌تواند زمانی را مصرف کند که باید در جای دیگری سرمایه‌گذاری شود: خانواده، کلیسا، مسئولیت‌های شغلی و سایر فعالیت‌هایی که باعث ایجاد یک زندگی منظم می‌شود. من به خصوص از گذراندن وقت در اینترنت که باید با خداوند سپری شود، محافظت می‌کنم.»

      دکتر مهدی چگینی سپس به تبیین مبانی اخلاق اسلامی برگرفته از قرآن و معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام پرداخت و گفت:

      «مبانی اخلاق اسلامی در چهار بخش خلاصه می‌شود؛ اخلاق بندگی، اخلاق فردی، اخلاق زیست محیطی مربوط به جهان خلقت و طبیعت و اخلاق اجتماعی. اسلام، اخلاق را امری نسبی نمی‌داند. فضای مجازی دارای تهدیدها و چالش‌هایی است که باید مراقب آن‌ها باشیم. دسترسی راحت و سریع به اطلاعات و افراد مختلف، جذابیت و سرگرمی، از دست دادن زمان، تنوع و مواجه شدن با شبهات، برخی از چالش‌های این فضا است.»

      وی در انتهای صحبت‌های خود به پنج اصل و قاعده اسلامی مربوط به فضای مجازی اشاره کرد و گفت:

      «پنج اصل اخلاقی در استفاده از فناوری باید مورد توجه قرار بگیرد؛
      1. همیشه باید توجه داشت که برای پروردگار هیچ تفاوتی بین زندگی واقعی و زیست مجازی وجود ندارد و به آنچه در فضای مجازی انجام می‌دهیم آگاه است. در روایتی امام حسین علیه‌السلام می‌فرماید: «اگر می‌خواهی گناهی را مرتکب شوی، به جایی برو که خداوند در آن حضور ندارد.»؛
      2. 2- همه کاربران اینترنت از حقوقی برخوردار هستند، چرا که آن‌ها یا مانند شما به خدا اعتقاد دارند و یا همانند شما جزء آفرینش‌های خداوند هستند. بنابراین همه افراد در این زیست بوم فضای مجازی شایسته احترام هستند.
      3. با دیگران همانگونه رفتار کنید که دوست دارید با شما رفتار کنند. این مطلب در قضاوت‌کردن‌ها و نشر و توزیع محتوای فضای مجازی بسیار مؤثر است.
      4. در هر لحظه مراقب نفس اماره و شیطان باشید.
      5. حق الناس را ادا نمایید. نباید هیچ یک از حقوق انسان‌ها در فضای مجازی تضییع شود. مسلمان‌ها باید در رعایت حق کپی‌رایت پیش‌قدم باشند.»
      مترجم و تهیه‌کننده: علی مهربانی
      تهیه شده در دفتر مطالعات اسلامی و ارتباطات حوزوی پژوهشگاه فضای مجازی


      عناوین نشست ها :
      سخنرانان :
      مخاطبان:
      گالری تصاویر
آدرس: تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، نبش خیابان شانزدهم غربی، پلاک 20
کد پستی: 1515674311
تلفن: 86121084
پست الکترونیک: csri@majazi.ir